Ana icerige atla

Misir takvimi - Antik zamanin zaman olcumu

8 dk okuma

Sivil takvim: 365 gun duzen

Misir sivil takvimi, insanlik tarihindeki ilk gunes takvimlerinden biriydi ve uc bin yildan fazla sure oldukca az modifikasyonla kullanimda kaldi. Her biri tam 30 gunden olusan 12 aydan, toplam 360 gunden, ve yilin sonunda eklenen epagomenal gunler olarak bilinen bes ek gunden olusuyordu, toplam 365 gune ulasiyordu. 12 ay her biri dort ay olan uc mevsime organize edildi, tarim, vergilendirme, dini festivaller ve resmi kayitlar icin temiz ve duzenli bir idari cerceve olusturdu. Birçok komsu medeniyetin kullandigi ay takvimlerinin aksine, Misir sivil takvimi Ay'in fazlarina bagli degildi, bu onu daha ongoruleburl ve yonetilmesi daha kolay hale getirdi. Bu takvimin basitligi ve pratikligi, daha sonraki medeniyetler icin cekici yapti ve Julius Sezar tarafindan MO 45'te tanitilan Julian takviminde dogrudan etkili oldu.

Ay takvimi ve dini yasam

Sivil takvimin yaninda, Misirlilar dini festivallerin ve tapinak rituellerinin zamanlamasini yoneten ayri bir ay takvimini surdurduler. Bu ay takvimi, 29 ve 30 gun arasinda degisen aylar araciligila Ay'in fazlarini takip etti, mevsimlerle kabaca uyumlu kalmak icin donemsel ayarlamalarla. Misir'in en onemli dini kutlamalarinin cogu belirli ay fazlarina baglandi: ornegin, Osiris festivali dolunay ile baglantiliydi, diger ritueller gokyuzunun en karanlik ve yildizlarin en gorunur oldugu yeni ay sirasinda yapilirdi. Iki takvim sisteminin birarada varolmasi, biri gunes ve idari, digeri ay ve dini, Misirli anlayisin degisik hayat yonlerinin farkli zamansal cerceveler gerektirdigini yansitir.

Sothic yil ve yildiz hassasiyeti

Sothic yil, yaklasik 70 gunluk gorunmezligin ardindan yildizin dogu ufkunda safaktan hemen once ilk gorunur oldugu an olan Sirius'un heliakal yukselisine dayaniyordu. Bu olay, 365 gunluk sivil takvimden biraz daha uzun olan yaklasik 365,25 gunluk gercek gunes yili isaretler. Sivil takvimde bir artik yil duzeltmesi bulunmadigi icin, Sirius'un fiilli konumuna gore giderek kayar, her dort yilda bir gun geride kalirdi. 1.461 sivil yildan sonra, takvim tam bir devrimi tamamlar ve Sirius'un heliakal yukselisi bir kez daha sivil yilin ilk gunuyle cakisirdi. Sothic dongusu olarak bilinen bu buyuk donem, Misir astronomlari tarafindan taninir ve izlenirdi.

Takvimin tanri isaretleriyle iliskisi

Misir astrolojisinin 12 tanri isareti takvim yilina eslestirilir, her isaret yoneten tanrinin mitolojik ve astronomik iliskilendirmelerini yansitan belirli tarih araliklarini yonetir. Bir isaretin iki farkli ayda donemleri kapsayabilecegi Misir tanri isaretlerinin karakteristik olmayan bitistik olmayan tarih araliklari, sivil takvimin duzenli yapisi ile yildiz olaylari ve dini festivallerin duzensiz desenleri arasindaki etkilesimden kaynaklanir. Takvim yilinin sonundaki bes epagomenal gun, ozellikle guclu ve tehlikeli kabul edildi, bes ana tanrinin dogumlariyla iliskilendirildi: Osiris, Horus, Seth, Isis ve Nephthys. Bu ara eklenmis gunlerde dogan cocuklarin ozellikle guclu ilahi etkiler tasidigina inanilirdi.

Uc mevsim: Akhet, Peret ve Shemu

Misir yili, Nil boyunca yasami tanimlayan tarim dongusune gore adlandirilan her biri dort ay olan uc mevsime bolunmustu. Akhet, sel anlamina gelir, Nil'in kiyilarini tastigi ve bereketli tortuyu bosalttigi donemdir, yaklasik Haziran ortasindan Ekim ortasina kadar. Peret, ortaya cikis veya buyume mevsimi, yeni zenginlesmis topraktan urunlerin filizlendigi ekim ve kultivasyon zamanidir, yaklasik Ekim ortasindan Subat ortasina kadar. Shemu, hasat veya dusuk su mevsimi, urunlerin toplandigi ve Nil'in en dusuk seviyesine cekildigi sicak, kuru aylari kapsar, yaklasik Subat ortasindan Haziran ortasina kadar surer. Her mevsim kendi astrolojik karakterini tasiyordu.

Takvim reformu ve kalici miras

Misir takviminin kuresel zaman olcumu uzerindeki etkisi, Nil Vadisi'nin sinirlarinin cok otesine uzanir. Julius Sezar MO 45'te kaotik Roma takvimini reforme etmeyi arzuladiginda, Iskenderiyeli astronom Sosigenes'e danisti, yeni Julian takvimini Misir modelinin 12 ay esli olarak kuruldu, her dort yilda bir artik yil ekleyerek ceyrek gun tutarsizligi icin ek bir duzeltmeyle. Julian takvimi, bugun tum dunyada kullanilan Gregoryen takviminin temelini olusturdu, yani modern zaman olcumu sistemimiz Misir yeniliginin dogrudan bir torunudur. Gunun 24 saate bolunmesi konsepti de Misir sistemine kadar uzanir, dekanlarla olcen 12 gecelik saat ve gunes saatleriyle olcen 12 gunduz saati.